Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới - Những vấn đề lý luận và thực tiễn

Chủ trì Hội thảo có các đồng chí: PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS.TS Nguyễn Duy Bắc, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương.

Dự Hội thảo có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Vũ Đại Thắng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội; PGS.TS Lê Hải Bình, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Hướng tới mô hình quản trị hiện đại, dân chủ và nhân văn

Phát biểu đề dẫn, PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho biết, Hội thảo được tổ chức nhằm quán triệt, cụ thể hóa các ý kiến chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về nghiên cứu, xây dựng thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa. Đây là vấn đề hệ trọng, mới và khó, đòi hỏi nhận thức thấu đáo với sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.

Định hướng một số vấn đề trọng tâm trong khuôn khổ Hội thảo, PGS.TS Đoàn Minh Huấn đề nghị các đại biểu luận giải cơ sở khoa học của xã, phường xã hội chủ nghĩa đặt trong tổng thể 8 đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà Cương lĩnh của Đảng đã xác định; đặt trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và trong chủ nghĩa xã hội khi đã đạt đến độ hoàn chỉnh; qua đó, lý giải vì sao việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa được bắt đầu từ cấp cơ sở, làm rõ ý nghĩa của vấn đề này đối với việc xác lập mô hình xã hội mới; "tiêu chí hóa" 8 đặc trưng của xã hội chủ nghĩa để làm căn cứ định lượng trong xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa...

Đồng thời, các đại biểu thảo luận về cơ chế đánh giá, công nhận và lộ trình xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa đến năm 2045. Những tiêu chí nào là thống nhất, bắt buộc, tiêu chí nào có tính khuyến khích, linh động theo từng địa phương, để tránh sự gò ép, kìm hãm sự sáng tạo của cơ sở.

Làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, có 3 cơ sở để khẳng định việc phát triển mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay là cần thiết và là yêu cầu khách quan. Đó là lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và lý luận về đường lối đổi mới.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là một vấn đề rất mới, đòi hỏi cần được làm rõ không chỉ về tiêu chí mà quan trọng hơn là về cả cách làm. Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa, sâu xa hơn, chính là để kiến tạo nền tảng, từng bước xây dựng một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng khẳng định, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không phải quay lại mô hình bao cấp, hành chính áp đặt hay hợp tác xã kiểu cũ, mà phải hướng tới mô hình quản trị hiện đại, dân chủ, mở và nhân văn, phù hợp với từng đặc điểm đô thị, nông thôn, miền núi.

Điều cốt lõi là hình thành một cộng đồng dân chủ, cộng đồng pháp quyền, cộng đồng kỷ cương, cộng đồng an toàn, cộng đồng xanh, cộng đồng số, cộng đồng mở, cộng đồng nhân văn, cộng đồng phát triển và cộng đồng hạnh phúc - nơi người dân thực sự tham gia quản lý xã hội, đồng kiến tạo và thụ hưởng thành quả phát triển.

"Những định hướng trên sẽ được tích hợp thành một hệ tiêu chí, hệ giá trị trong xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà ở đó người dân thực sự được sống tốt hơn, an toàn hơn, hạnh phúc hơn và có điều kiện phát triển toàn diện hơn", GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh.

Hà Nội đề xuất 3 phương án cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt quan tâm định hướng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, đồng thời gợi mở việc thí điểm xây dựng mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" tại Hà Nội. Làm rõ việc triển khai định hướng này, tại Hội thảo, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, ngay từ quý I/2026, Thành phố đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận, pháp lý và cơ sở thực tiễn trong nước, quốc tế, xây dựng Đề án triển khai thí điểm mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa".

Việc này nhằm cụ thể hóa và hiện thực hóa bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp gần dân nhất, trong đó, mọi chính sách và hoạt động đều hướng tới người dân, vì hạnh phúc của nhân dân, bảo đảm công bằng, tiến bộ và không để ai ở lại phía sau.

Đề án góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành hình mẫu tiêu biểu về phát triển toàn diện, văn minh, hiện đại, nơi các giá trị văn hiến được gìn giữ và phát huy trong điều kiện mới, đúng tinh thần xây dựng Thủ đô kiểu mẫu mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng.

Theo Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng, Đề án được xây dựng trên 8 nội dung cốt lõi, gồm: Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; phát triển hạ tầng hiện đại; phát triển kinh tế gắn với lực lượng sản xuất mới; bảo đảm an sinh xã hội; phát triển văn hóa, con người Hà Nội thanh lịch, văn minh; xây dựng môi trường xanh, an toàn; giữ vững quốc phòng - an ninh; thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Dự thảo Đề án đề xuất 3 phương án cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm. Theo đó, phương án 1 sẽ lựa chọn 1 xã hiện có, cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm, còn nhiều dư địa phát triển, có định hướng phát triển phù hợp.

Phương án 2 là lựa chọn 2 xã liền kề, cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm, còn nhiều dư địa phát triển, có định hướng phát triển phù hợp, hợp nhất trước khi triển khai thí điểm.

Phương án 3 là lựa chọn 2 xã liền kề, cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm, còn nhiều dư địa phát triển, có định hướng phát triển phù hợp, thí điểm song song, đến thời điểm cơ bản hoàn thiện sẽ hợp nhất thành một; với kỳ vọng, đến năm 2030 cơ bản xây dựng được một mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa bảo đảm quy mô, điều kiện đáp ứng nhu cầu, thu hút khoảng 700.000 người dân sinh sống.

Dựa trên những nội dung cốt lõi nêu trên, Hà Nội cụ thể hóa thành 54 tiêu chí xây dựng xã phường xã hội chủ nghĩa, trong đó có 52 tiêu chí chính và 2 tiêu chí tổng hợp là chỉ số hạnh phúc người dân và mức độ hài lòng…

"Cùng cả nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Đảng bộ và chính quyền thành phố Hà Nội nhận thức rõ vị trí, vai trò, trách nhiệm của Thủ đô trong công cuộc xây dựng, phát triển và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Chính vì vậy, Đề án được Đảng bộ và chính quyền thành phố Hà Nội đặc biệt quan tâm, tập trung chỉ đạo tổ chức nghiên cứu xây dựng và thận trọng trong từng bước đi, lộ trình thực hiện", Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh.

Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng cũng cho biết, Đề án đã được Thường trực Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy cho ý kiến dự thảo lần 3. Hiện, Đề án tiếp tục được nghiên cứu hoàn thiện; triển khai tổ chức hội thảo khoa học xin ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học, các bộ, ngành, cơ quan Trung ương.